Ebola ve Marburg Hastalıkları İçin Enfeksiyon Önleme ve Kontrol (İPK) Rehberi
Rehber, sağlık çalışanlarını ve toplumu bu ölümcül viral kanamalı ateş hastalıklarından korumak, bulaşma zincirini kırmak ve sağlık hizmeti sunumunu güvenli hale getirmek amacıyla hazırlanmıştır.
1. Temel Bulaşma Yolları ve Yayılım Riskleri
Zoonotik ve İnsandan İnsana Bulaş: Virüsler insan popülasyonuna enfekte vahşi hayvanlar (ör. meyve yarasaları, primatlar) veya mağara/maden temasları aracılığıyla girer. İnsandan insana bulaş ise enfekte kişilerin kanı, vücut sıvıları (kusmuk, dışkı, idrar vb.) veya bunlarla kontamine olmuş yüzeylerle (yatak, giysi) doğrudan/dolaylı temas yoluyla gerçekleşir. Riskli Aktiviteler: Hastalığın ileri evrelerindeki hastalarla veya cenazelerle korunmasız temas etmek en yüksek bulaş riskini taşır. Bulaştırıcılık Süresi: Belirtilerin başladığı günden itibaren başlar ve hasta tamamen iyileşip taburcu olana kadar devam eder. (Sperm ve anne sütü gibi bazı vücut sıvılarında virüs daha uzun süre kalabilir).2. Sağlık Tesislerinde Genel Önlemler ve İPK Halka (Ring) Yaklaşımı
İPK Halka (Ring) Yaklaşımı: Vaka tespit edilen sağlık tesisleri ve çevresindeki topluluklarda hızla dezenfeksiyon yapılması, hijyen kitleri dağıtılması, risk değerlendirmesi ve sağlık personeline eğitim verilmesini içeren kısa süreli, yoğun bir müdahale stratejisidir. İzolasyon İlkeleri: Şüpheli ve kesinleşmiş vakalar tercihen tek kişilik odalarda izole edilmelidir. Çapraz bulaşmayı önlemek için şüpheli hastalar ile kesinleşmiş hastalar asla aynı alanda bir arada (kohort) tutulmamalıdır.3. Tarama (Screening) ve Triyaj Stratejileri
Temassız Tarama: Hastalığın görüldüğü bölgelerde tesise giren herkes ilk temas noktasında en az 1 metre mesafe korunarak ve temassız yöntemlerle (ör. kızılötesi ateş ölçer) taranmalıdır. Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Kullanımı: 1 Metre Mesafe ve Temassız Yöntem Sağlanabiliyorsa: Tarama alanında ek KKD giyilmesi gerekmez. 1 Metre Mesafe Sağlanamıyorsa: Tarama yapan personel önlük (sıvı geçirmez), tıbbi maske, göz koruması (siperlik/gözlük) ve tek kat eldiven takmalıdır. Triyaj Alanı: Triyaj yapacak personel tulum (veya sıvı geçirmez önlük), tıbbi maske, göz koruması ve çift kat eldiven kullanmalıdır.4. Doğrudan Hasta Bakımı ve KKD Önerileri
Kıyafet ve Ayakkabı: Şüpheli veya kesinleşmiş vakaların bulunduğu alanlarda çalışan tüm sağlık personeli kişisel kıyafetleri yerine tıbbi forma (scrubs) ve ayak sırtını/bileği tamamen kapatan, tercihen su geçirmez kauçuk çizmeler giymelidir. Hasta Bakımında KKD Kombinasyonu: Doğrudan temas halinde tıbbi maske, göz koruması, sıvı geçirmez tulum (veya önlük + baş/boyun örtüsü), önlük ve çift kat eldiven önerilir. Püskürtme (Spraying) Yasağı: KKD çıkarılması sırasında sağlık çalışanlarının üzerine dezenfektan/klor püskürtülmesi önerilmez. Eldiven Dezenfeksiyonu: Hastalar arasında geçiş yaparken dış eldivenin yıkanıp/dezenfekte edilerek çıkarılması, iç eldivenin dezenfekte edilip yeni bir dış eldiven takılması önerilir.5. Çevre Temizliği, Atık Yönetimi ve Cenaze İşlemleri
Yüzey Dezenfeksiyonu: Virüsün havaya yayılmasını/sıçramasını önlemek için dezenfeksiyonda püskürtme yöntemi yerine silme yöntemi tercih edilmelidir. Çamaşır ve Atıklar: Ağırlıklı olarak kirlenmiş yatak/tekstil ürünlerinin yıkanması yerine yakılarak imha edilmesi önerilir. Hastadan çıkan tüm atıklar enfeksiyöz atık muamelesi görmelidir. Cenaze Yönetimi: Vefat eden kişilerin bedenlerine dokunulması minimumda tutulmalı, kültürel hassasiyetlere dikkat edilerek güvenli bir şekilde defnedilmelidir. Cesedin ceset torbasına konulmadan önce klorla dezenfekte edilmesi zorunlu değildir. Maruziyet Sonrası: Virüse korunmasız maruz kalan sağlık çalışanlarının derhal değerlendirilmesi ve 21 gün boyunca işten uzaklaştırılması (izole edilmesi) önerilir.
