Filovirüs Hastalığının Klinik Yönetimi Rehberi (Yönetici Özeti)
Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) Filovirüs Hastalığının Klinik Yönetimi Rehberi (Yönetici Özeti) belgesinin Türkçe özeti aşağıdadır:
Genel Bakış ve AmaçBu rehber; Ebola, Marburg, Sudan, Bundibugyo ve Taï Forest virüslerinin neden olduğu filovirüs hastalıklarına yakalanan hastaların klinik bakımını standartlaştırmak, müdahaleleri uyumlaştırmak ve ölüm oranlarını azaltmak amacıyla hazırlanmıştır. Tavsiyeler kanıta dayalı (GRADE yaklaşımı) yöntemlerle oluşturulmuş olup yetişkinler, çocuklar ve hamile kadınları kapsamaktadır.
Öne Çıkan Klinik Tavsiyeler1. Hasta İzlemi ve Laboratuvar Testleri
Sistematik Hasta Takibi: Şüpheli veya kesinleşmiş tüm hastalarda, durumlarına uygun sıklıkta, yapılandırılmış ve belgelenmiş düzenli klinik değerlendirme ve izlem yapılmalıdır. Laboratuvar Testleri: Laboratuvar takibi rutin (herkese standart) olarak değil, hastanın klinik değerlendirmesine göre yapılmalıdır. Temel test paneli; sıtma Hızlı Tanı Testi (RDT), glukoz, hemoglobin/hematokrit, tam kan sayımı, gebelik testi, idrar çubuğu, kan grubu/çapraz karşılaştırma, elektrolitler (Na^+, K^+), laktat ve kreatinin değerlerini içermelidir.2. Sıvı Tedavisi ve Rehidrasyon Yönetimi
Hafif / Orta Dehidrasyon: Ağızdan sıvı alabilen ve devam eden gastrointestinal kayıpları olan hastalara protokolleştirilmiş Ağızdan Sıvı Tedavisi (örn. DSÖ B Planı) uygulanmalıdır. Ağır Dehidrasyon: Ağır dehidrasyonu olan hastalara damar yoluyla (IV) protokolleştirilmiş sıvı tedavisi verilmelidir. Aşırı sıvı yüklenmesi riskine karşı hastalar çok yakın takip edilmelidir. Kristaloid Sıvı Tercihi: Akut damar içi sıvı resüsitasyonunda %0.9 sodyum klorür (izotonik saline) yerine Dengeli Kristaloidler (Ringer Laktat vb.) tercih edilmelidir.3. Şok ve Dolaşım Bozukluğu Takibi
Laktat Ölçümü: Şok veya dolaşım bozukluğu belirtisi olan hastalarda perfüzyonu ve sıvı yanıtını değerlendirmek için seri laktat ölçümü yapılmalıdır. Kılcal Yeniden Dolum Süresi (CRT): Sıvı yönetimini yönlendirmek ve perfüzyon değerlendirmesi yapmak için Kılcal Yeniden Dolum Süresi takibi sürece dahil edilmelidir.4. Vazopresör (Tansiyon Yükseltici) Kullanımı ve Damar Yolu
Erken Erken Müdahale: Sıvı resüsitasyonuna rağmen şokta olan hastalarda vazopresör tedavisine erken dönemde başlanmalıdır. İlaç Tercihi: Vazopresör ihtiyacı olan hastalarda Dopamin veya Epinefrin yerine ilk tercih olarak Norepinefrin kullanılmalıdır. Damar Yolu Tercihi: Vazopresör başlangıcında gecikmeyi önlemek için öncelikle periferik IV kateterler kullanılmalı, ardından santral yola geçiş planlanmalıdır. Santral venöz kateter (CVC) takılması gerektiğinde ise işlem mutlaka ultrason rehberliğinde yapılmalıdır.5. Eşlik Eden Enfeksiyonlar ve Kanama Yönetimi
Ampirik Antibiyotik Kullanımı: Sepsis veya bakteriyel eşzamanlı enfeksiyon (ko-enfeksiyon) şüphesi olan kesinleşmiş filovirüs hastalarında geniş spektrumlu antibiyotikler kullanılmalıdır. Kanama ve Traneksamik Asit (TXA): Kanaması olan filovirüs hastalarında genel olarak Traneksamik Asit (TXA) kullanımı önerilmemektedir. Ancak doğum sonrası kanaması (postpartum hemoraji) gelişen filovirüs hastalarında TXA kullanımı önerilmektedir.6. Taburculuk Sonrası Yapılandırılmış Takip
Filovirüs hastalığını atlatan kişilere taburcu edildikten sonra ücretsiz ve kapsamlı sağlık hizmeti sunan yapılandırılmış takip programları sağlanmalıdır. Bu takip; ruh sağlığı (depresyon taraması), göz hastalıkları (üveit) ve vücut sıvılarında (semen testi vb.) virüsün kalıcılığının takibini ve güvenli cinsel yaşam danışmanlığını kapsamalıdır.
