Filovirüs Hastalığının Klinik Yönetimi Rehberi
Aşağıda, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) Filovirüs Hastalığının Klinik Yönetimi Rehberi belgesinin Türkçe özeti yer almaktadır.
DSÖ Filovirüs Hastalığının Klinik Yönetimi Rehberi Özet RaporuRehberin Amacı ve Kapsamı Bu rehber; Ebola, Marburg, Sudan, Bundibugyo ve Taï Forest virüslerinin neden olduğu filovirüs hastalıklarına yakalanan hastaların klinik bakımını standartlaştırmak ve ölüm oranlarını azaltmak amacıyla hazırlanmıştır. Rehber, kanıta dayalı (GRADE yaklaşımı) tavsiyeler sunarak hem yetişkinler hem çocuklar hem de hamile kadınlar için geçerli klinik protokoller belirlemektedir.
Temel Tavsiyeler ve Klinik Yaklaşımlar1. Hasta İzlemi ve Laboratuvar Testleri
Klinik Takip: Şüpheli veya kesinleşmiş tüm filovirüs hastalarında, durumlarına uygun sıklıkta, yapılandırılmış ve belgelenmiş düzenli klinik değerlendirme ve izlem yapılmalıdır. Laboratuvar İzlemi: Laboratuvar testleri rutin (herkese standart) olarak değil, hastanın klinik değerlendirmesine ve ihtiyacına göre yapılmalıdır. Öncelikli testler; glukoz, hemoglobin/hematokrit, tam kan sayımı, elektrolitler (özellikle potasyum), böbrek/karaciğer fonksiyonları, gebelik ve sıtma hızlı tanı testleridir.2. Sıvı Tedavisi (Gastrointestinal Kayıplar ve Dehidrasyon)
Hafif/Orta Dehidrasyon (Şokta Olmayan): Ağızdan sıvı alabilen ve devam eden kusma/ishal kayıpları olan hastalara protokolleştirilmiş Ağızdan Sıvı Tedavisi (ORS / DSÖ B Planı) uygulanmalıdır. Ağır Dehidrasyon: Ağır dehidrasyonu olan hastalara damar yoluyla (IV) protokolleştirilmiş sıvı tedavisi (Uyarlanmış DSÖ C Planı) verilmelidir. Ancak sıvı yüklenmesi ve akciğer ödemi riskine karşı hastalar çok yakın takip edilmelidir.3. Şok Tablosunda Sıvı ve Resüsitasyon Yönetimi
Kristaloid Sıvı Tercihi: Akut damar içi sıvı resüsitasyonunda %0.9 sodyum klorür (izotonik saline) yerine Dengeli Kristaloidler (Ringer Laktat vb.) tercih edilmelidir. Perfüzyon Değerlendirmesi: Dolaşım bozukluğu veya şok belirtisi olan hastalarda perfüzyonu ve sıvı yanıtını değerlendirmek için Laktat seviyelerinin seri ölçümü ve Kılcal Yeniden Dolum Süresi (CRT) takibi yapılmalıdır.4. Vazopresör (Tansiyon Yükseltici) Kullanımı
Erken Müdahale: Sıvı resüsitasyonuna rağmen şokta olan hastalarda vazopresör tedavisine geç kalınmadan erken dönemde başlanmalıdır. İlaç Tercihi: Vazopresör ihtiyacı olan hastalarda Dopamin veya Epinefrin yerine ilk tercih olarak Norepinefrin kullanılmalıdır. Damar Yolu: Vazopresör başlangıcında periferik IV kateterler kullanılabilir. Ancak santral venöz kateter (CVC) takılması gerekiyorsa, işlem mutlaka ultrason rehberliğinde yapılmalıdır.5. Eşlik Eden Enfeksiyonlar ve Kanama Yönetimi
Antibiyotik Kullanımı: Sepsis veya bakteriyel eşzamanlı enfeksiyon (ko-enfeksiyon) şüphesi olan kesinleşmiş filovirüs hastalarında geniş spektrumlu antibiyotikler kullanılabilir. Kanama ve Traneksamik Asit (TXA): Kanaması olan filovirüs hastalarında genel olarak Traneksamik Asit (TXA) kullanımı önerilmemektedir. Ancak doğum sonrası kanaması (postpartum hemoraji) gelişen filovirüs hastalarında TXA kullanımı önerilmektedir.6. Taburculuk Sonrası Takip
Filovirüs hastalığını atlatan ve taburcu edilen kişilere, fiziksel, ruhsal ve sosyal komplikasyonların yönetimi için yapılandırılmış uzun dönem takip hizmeti sunulmalıdır.
Bu rehber, sağlık çalışanlarının kısıtlı imkânlarda bile kişiselleştirilmiş, güvenli ve kaliteli destekleyici bakım vererek hastaların hayatta kalma oranlarını artırmayı hedeflemektedir.
